<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/css" href="diyari-g6.css"?><?xml-stylesheet type="text/css" href="diyari-frontmatter.css"?>
<comparatives version="20240921">   
    
    <front_matter>
        <title_page>
            <para>Reuther Dictionary Comparative Sentences List</para>
            
            There are 10 entries in the Diyari Dictionary of Rev. J.G. Reuther that include comparative sentences in neighbouring languages. 
            This web page gives the sentences and translations as provided by Reuther, together with modern spellings where these are known,
            and notes based on the modern sources. For more details see the User Guide.
            <html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml">
                <a href="https://diyari.org/resources/user-guides/user-guide-to-comparative-sentences/" target="_blank">--> User Guide (new tab)</a> </html> 
            
            <catalogue>
                (c) 21 September 2024, Peter K. Austin
                <note></note>
                Creative commons licence
                Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International
                <html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml">
                    <a href="https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.en" target="_blank">--> CC BY-NC-ND 4.0</a> </html>
            </catalogue>
        </title_page>
    </front_matter>
<entry lbl="Comparative Sentences Set 1"> <gloss>here he came to a halt</gloss>    
    <note type="comparative"><comparative>
        <item>
            <lang>Diyari</lang>
            <form val="dif">ninkida nau banbana warai</form>
            <ortho>nhingki-rda nhawu panpa-rna wara-yi</ortho>
        </item>
        <item>
            <lang>Pilardapa</lang>
            <form lang="bil">ninkida nau banbanatja warai</form>
            <recon>nhingki-rda nhawu panpa-rnatya wara-yi</recon>
        </item>
        <item>
            <lang>Ngamini</lang>
            <form lang="nmv">najata napa banbana wora</form>
            <ortho>nhaya-tha nhapa panpa-rna wara</ortho>
        </item>
        <item>
            <lang>Thirari</lang>
            <form lang="tir">ninkija napa banbata warai</form>
            <recon>nhingki-ya nhapa panpa-rda wara-yi</recon>
        </item>
        <item>
            <lang>Wangkangurru</lang>
            <form lang="wgg">nanangata uka nguruwitimana</form>
            <ortho></ortho>
        </item>
        <item>
            <lang>Arabana</lang>
            <form lang="ard">nikindata uka banbatara</form>
            <ortho>nhiki-rnda-tha uka panpa-rda-ra</ortho>
        </item>
        <item>
            <lang>Yawarrawarka</lang>
            <form lang="yww">ninkiji nunu patmita</form>
            <ortho>nhingki-yi nhunu patma-itha</ortho>
        </item>
        <item>
            <lang>Yandruwandha</lang>
            <form lang="yww">ninkiji nunu banbanana</form>
            <ortho>nhingki-yi nhunu panpa-rnana</ortho>
        </item>
        <item>
            <lang>Kuyani</lang>
            <form lang="gvy">jidnanka pana banbajininga</form>
            <ortho></ortho>
        </item>
    </comparative></note>
    <note type="editor" subtype="addition">Diyari, Thirari, Ngamini, and Pilardapa forms use the <metalang>immediate past</metalang> tense auxiliary verb <ortho>wara-</ortho>.</note>
</entry>
<entry lbl="Comparative Sentences Set 2"> <gloss>I also would like to go</gloss>
    <note type="comparative"><comparative>
        <item>
            <lang>Diyari</lang>
            <form val="dif">ngani bakana wapananto</form>
            <ortho>nganhi pakarna wapa-rnanthu</ortho>
        </item>
        <item>
            <lang>Pilardapa</lang>
            <form val="bil">nganji bakanatja wapanantju</form>
            <recon>nganyi pakarna-tya wapa-rnantyu</recon>
        </item>
        <item>
            <lang>Thirari</lang>
            <form val="tir">ngani bakana wapajani</form>
            <ortho>nganhi pakarna wapa-yani</ortho>
        </item>
        <item>
            <lang>Wangkangurru</lang>
            <form lang="wgg">anta njurdu jukana</form>
            <ortho>antha nyurdu yuka-na</ortho>
        </item>
        <item>
            <lang>Arabana</lang>
            <form val="ard">anta njurdu jukananga</form>
            <ortho>antha nyurdu yuka-nanga</ortho>
        </item>
        <item>
            <lang>Yawarrawarka</lang>
            <form val="yww">nganji nguka tauinima</form>
            <ortho>nganyi nguka thawa-inima</ortho>
        </item>
        <item>
            <lang>Yandruwandha</lang>
            <form val="ynd">nganji nguka dauanga</form>
            <ortho>nganyi nguka thawa-nga</ortho>
        </item>
        <item>
            <lang>Kuyani</lang>
            <form val="gvy">ngaju judru ngukanjuka</form>
            <ortho></ortho>
        </item>
    </comparative></note>
    <note type="editor" subtype="addition">Diyari, Thirari, Ngamini, Yawarrawarka. and Pilardapa forms involve <metalang>implicated-different subject</metalang> 
        inflection. Yandruwandha is a <metalang>future tense</metalang> form.</note>
</entry>    
    <entry lbl="Comparative Sentences Set 3"> <gloss>I am itchy</gloss>        
        <note type="comparative"><comparative>
            <item>
                <lang>Diyari</lang>
                <form lang="dif">ngani bununu parai</form>
                <ortho>nganhi pununu parra-yi</ortho>
            </item>
            <item>
                <lang>Ngamini</lang>
                <form lang="nmv">nganji bununu parai</form>
                <ortho>nganyi pununu parra-yi</ortho>
            </item>
            <item>
                <lang>Thirari</lang>
                <form lang="tir">ngani bununu parai</form>
                <recon>nganhi pununu parra-yi</recon>
            </item>
            <item>
                <lang>Wangkangurru</lang>
                <form lang="wgg">anta mankawitinta</form>
                <ortho>antha manka wityi-rnda</ortho>
            </item>
            <item>
                <lang>Arabana</lang>
                <form lang="ard">anta mankatjinta</form>
                <ortho>antha manka 'tyi-rnda</ortho>
            </item>
            <item>
                <lang>Yawarrawarka</lang>
                <form lang="yww">nganji bununu parala</form>
                <ortho>nganyi purnunu parra-rla</ortho>
            </item>
            <item>
                <lang>Yandruwandha</lang>
                <form lang="ynd">nganji bununu parala</form>
                <ortho>nganyi purnunu parra-rla</ortho>
            </item>
            <item>
                <lang>Kuyani</lang>
                <form lang="gvy">ngaju biabianja</form>
                <recon>ngayu ****</recon>
            </item>
        </comparative></note>
    </entry>
<entry lbl="Comparative Sentences Set 4"> <gloss>I have dug for water</gloss>
    <note type="comparative"><comparative>
        <item>
            <lang>Diyari</lang>
            <form lang="dif">ngato ngapa bakuna wonti</form>
            <ortho>ngathu ngapa paku-rna wanthi-yi</ortho>
        </item>
        <item>
            <lang>Pilardapa</lang>
            <form lang="bil">ngato ngapa bakuna wonti</form>
            <recon>ngathu ngapa paku-rna wanthi-yi</recon>
        </item>
        <item>
            <lang>Ngamini</lang>
            <form lang="nmv">ngato ngapa bakuna wapini</form>
            <ortho>ngathi ngapa paku-rna wapa-ini</ortho>
        </item>
        <item>
            <lang>Thirari</lang>
            <form lang="tir">ngato ngapa binintakartai</form>
            <recon>ngathi ngapa pirni-rnda wara-yi</recon>
        </item>
        <item>
            <lang>Wangkangurru</lang>
            <form lang="wgg">ato kuta bakalibana</form>
            <ortho>athu kutha paka-lipana</ortho>
        </item>
        <item>
            <lang>Yawarrawarka</lang>
            <form lang="yww">ngato ngapa bakumatjia</form>
            <ortho>ngathu ngapa paku-matyiya</ortho>
        </item>
        <item>
            <lang>Yandruwandha</lang>
            <form lang="ynd">ngato ngapa bakujabura</form>
            <ortho>ngathu ngapa paku-yapurra</ortho>
        </item>
        <item>
            <lang>Kuyani</lang>
            <form lang="gvy">ngaju kaui banintiwannga</form>
            <recon>ngayu kawi bani-****</recon>
        </item>
    </comparative></note>
    <note type="editor" subtype="addition">The forms given by Reuther encode <metalang>distant past</metalang> reference. In Diyari and Pilardapa the <metalang>auxiliary</metalang> verb <ortho>wanthi-</ortho>
        is used, and in Ngamini <ortho>wapa-</ortho> in its nominalised form. The Thirari form given by Reuther is unclear. For Yandruwandha
        Breen (2005: 8) records <ortho>-lapurra</ortho> as the <metalang>distant past</metalang> verb inflection, so Reuther's form may represent another dialect.
        Breen gives the Yawarrawarka equivalent as <ortho>-iyapurra</ortho> and does not have anything equivalent to "matjia" in his 
        grammar.</note>
</entry>
<entry lbl="Comparative Sentences Set 5"> <gloss>I sank down in the bog or clay</gloss>        
    <note type="comparative"><comparative>
        <item>
            <lang>Diyari</lang>
            <form lang="dif">ngani buljurani wirina warai</form>
            <ortho>nganhi pulyurru-nhi wirri-rna wara-yi</ortho>
        </item>
        <item>
            <lang>Ngamini</lang>
            <form lang="nmv">nganji patamu wirina warai</form>
            <ortho>nganyi parta-mu wirri-rna wara-yi</ortho>
        </item>
        <item>
            <lang>Thirari</lang>
            <form lang="tir">ngani muljurani wirinta warai</form>
            <recon>nganhi mulyurru-nhi wirri-rnda wara-yi</recon>
        </item>
        <item>
            <lang>Wangkangurru</lang>
            <form lang="wgg">anta muljurunga wintakotanana</form>
            <ortho>antha muluyurru-nga ****</ortho>
        </item>
        <item>
            <lang>Arabana</lang>
            <form lang="ard">anta muljurunga wintakotatara</form>
            <ortho>antha mulurru-nga ****</ortho>
        </item>
        <item>
            <lang>Yawarrawarka</lang>
            <form lang="yww">nganji buljurini windrita</form>
            <ortho>nganyi pulurru-nyi windri-itha</ortho>
        </item>
        <item>
            <lang>Yandruwandha</lang>
            <form lang="ynd">nganji buljuriji windrinana</form>
            <ortho>nganyi pulurru-yi windri-nhana</ortho>
        </item>
        <item>
            <lang>Kuyani</lang>
            <form lang="gvy">ngaju muljuranka ngalpajininga</form>
            <recon>ngayu mulyurru-ngka ****</recon>
        </item>
    </comparative></note>
    <note type="editor" subtype="addition">In Diyari and Thirari final <ortho>u</ortho> in trisyllable roots changes to <ortho>a</ortho> when case
        suffixes are added.</note>
</entry>
<entry lbl="Comparative Sentences Set 6"> <gloss>I shall restrain him.</gloss>        
    <note type="comparative"><comparative>
        <item>
            <lang>Diyari</lang>
            <form lang="dif">ngato ninaia dauala nganai</form>
            <ortho>ngathu nhinha-ya dawa-lha ngana-yi</ortho>
        </item>
        <item>
            <lang>Ngamini</lang>
            <form lang="nmv">ngati ninaia manka dauala</form>
            <ortho>ngathi nhinha-ya manka dawa-lha</ortho>
        </item>
        <item>
            <lang>Thirari</lang>
            <form lang="tir">ngati ninapara daualukari nganai</form>
            <recon>ngathi nhinha-parra dawa-lha ngana-yi</recon>
        </item>
        <item>
            <lang>Wangkangurru</lang>
            <form lang="wgg">ato wolja ukana dauadaua</form>
            <ortho>athu walya ukanha ****</ortho>
        </item>
        <item>
            <lang>Arabana</lang>
            <form lang="ard">ato nikina dauananala</form>
            <ortho>athu nhikinha ****</ortho>
        </item>
        <item>
            <lang>Yawarrawarka</lang>
            <form lang="yww">ngato jidnai daudaujia</form>
            <ortho>ngathu yidnha-yi ****</ortho>
        </item>
        <item>
            <lang>Yandruwandha</lang>
            <form lang="ynd">ngato jidnai dauadauanga</form>
            <ortho>ngathu yidnha-yi ****</ortho>
        </item>
    </comparative></note>
</entry>
<entry lbl="Comparative Sentences Set 7"> <gloss>it is I on the right side</gloss>
    <note type="comparative"><comparative>
        <item>
            <lang>Diyari</lang>
            <form lang="dif">nauja ngani banki ngunari</form>
            <ortho>nhawu-ya nganhi panki ngunaRi</ortho>
        </item>
        <item>
            <lang>Pilardapa</lang>
            <form lang="bil">nauja ngani banki ngunari</form>
            <recon>nhawu-ya nganhi panki ngunaRi</recon>
        </item>
        <item>
            <lang>Ngamini</lang>
            <form lang="nmv">najia nganji banki ngunari</form>
            <ortho>nhayi-ya nganyi panki ngunaRi</ortho>
        </item>
        <item>
            <lang>Thirari</lang>
            <form lang="tir">nauja ngani banki ngunari</form>
            <recon>nhawu-ya nganhi panki ngunaRi</recon>
        </item>
        <item>
            <lang>Wangkangurru</lang>
            <form lang="wgg">najianta banki ngunjari</form>
            <ortho>**** panki ngunyaRi</ortho>
        </item>
        <item>
            <lang>Arabana</lang>
            <form lang="ard">nikinda banki ngunari</form>
            <ortho>nhiki-rnda panki ngunaRi</ortho>
        </item>
        <item>
            <lang>Yawarrawarka</lang>
            <form lang="yww">nuniji nganji banki ngunari</form>
            <ortho>nhunu-yi nganyi panki ngunaRi</ortho>
        </item>
        <item>
            <lang>Yandruwandha</lang>
            <form lang="ynd">nuniji nganji banki ngunari</form>
            <ortho>nhunu-yi nganyi panki ngunaRi</ortho>
        </item>
        <item>
            <lang>Kuyani</lang>
            <form lang="gvy">jerajidna ngaju pantji ngunari</form>
            <ortho></ortho>
        </item>
    </comparative></note>        
</entry>    
    <entry lbl="Comparative Sentences Set 8"> <gloss>my lung is painful or diseased</gloss> in Diyari, Arabana, Yawarrawarka, and Yandruwandha; <gloss>his lung is painful or diseased</gloss>
        in Wangkangurru, Ngamini, and Thirari.        
        <note type="comparative"><comparative>
            <item>
                <lang>Diyari</lang>
                <form lang="dif">bunnga ngakani tatai</form>
                <ortho>punnga ngakarni thata-yi</ortho>
            </item>
            <item>
                <lang>Ngamini</lang>
                <form lang="nmv">bunnga nunkuni kalapatjai</form>
                <ortho>punnga nhungkarni kalapatya-yi</ortho>
            </item>
            <item>
                <lang>Thirari</lang>
                <form lang="tir">bunnga napara patajila</form>
                <recon>punnga nhawu-parra patha-yi-lha</recon>
            </item>
            <item>
                <lang>Wangkangurru</lang>
                <form lang="wgg">bunnga ukakudna pankankata</form>
                <ortho>punnga uka-kunha pankanka-rda</ortho>
            </item>
            <item>
                <lang>Arabana</lang>
                <form lang="ard">bunnga antuna walkinta</form>
                <ortho>punnga anthunha walki-rnda</ortho>
            </item>
            <item>
                <lang>Yawarrawarka</lang>
                <form lang="yww">mirimpiri kamanti patniapatjila</form>
                <ortho>murnampirri kamarndi paniyapati-rla</ortho>
            </item>
            <item>
                <lang>Yandruwandha</lang>
                <form lang="ynd">bunnga ngakani patjala</form>
                <ortho>punnga ngakarni patya-rla</ortho>
            </item>
        </comparative></note>
        <note type="editor" subtype="addition">The Yawarrarka form appears to be <ortho>murnampirri</ortho> 'chest' not 'lungs'.</note>
    </entry>    
    <entry lbl="Comparative Sentences Set 9"> <gloss>the flower (or bud) is bursting open</gloss>
        <note type="comparative"><comparative> 
            <item>
                <lang>Diyari</lang>
                <form lang="dif">nauja tiwi bakila nganai</form>
                <ortho>nhawu-ya thiwi paki-lha ngana-yi</ortho>
            </item>
            <item>
                <lang>Ngamini</lang>
                <form lang="nmv">najia tiwi buratjerilamanka</form>
                <ortho>nhayi-ya thiwi burra-tyarri-lha marnka</ortho>
            </item>
            <item>
                <lang>Thirari</lang>
                <form lang="tir">najia tiwi bakila nganai</form>
                <recon>nhawu-ya thiwi paki-lha ngana-yi</recon>
            </item>
            <item>
                <lang>Wangkangurru</lang>
                <form lang="wgg">naji tiwi baltunkaia</form>
                <ortho>nhayi thiwi ****</ortho>
            </item>
            <item>
                <lang>Arabana</lang>
                <form lang="ard">baltunkata tiwi</form>
                <ortho>**** thiwi</ortho>
            </item>
            <item>
                <lang>Yawarrawarka</lang>
                <form lang="yww">nuniji tiwi bakiangangarla</form>
                <ortho>nhunu-yi thiwi paki-yanga-ngarla</ortho>
            </item>
            <item>
                <lang>Yandruwandha</lang>
                <form lang="ynd">nuniji tiwi burajindrijela</form>
                <ortho>nhunu-yi thiwi purra-yindri-iyala</ortho>
            </item>
            <item>
                <lang>Kuyani</lang>
                <form lang="gvy">jidna tiwi babmantjungutarina</form>
                <ortho></ortho>
            </item>
        </comparative></note>
        <note type="editor" subtype="addition">The Diyari and Thirari forms use the <metalang>future tense</metalang> auxiliary <ortho>ngana-</ortho> (which is also used
            in the Strzlecki dialect of Yandruwandha, Breen 2005: 8). Reuther's Ngamini appears to use the 
            <metalang>verb compounding</metalang> root <ortho>marnka-</ortho> indicating action while moving; Breen and Austin recorded <ortho>ngana-</ortho> to encode
            <metalang>future tense</metalang> in Ngamini. The Yawarrawarka form is unclear. Reuther's Yandruwandha
            has <metalang>future tense</metalang> as <ortho>-iyala</ortho>, which is identical to Wurm's Nhirrpi dialect but differs from Innamincka dialect, 
            which uses <ortho>-nga</ortho> (Breen 2015: 8).</note>
    </entry>    
    <entry lbl="Comparative Sentences Set 10"> <gloss>why did you hit me (who am blameless) for nothing?</gloss>
        <note type="comparative"><comparative>
            <item>
                <lang>Diyari</lang>
                <form lang="dif">minandru jundru ngana bakujeli nandrana warai? </form>
                <ortho>minha-ndru yundru nganha paku-yali nandrana warai?</ortho>
            </item>
            <item>
                <lang>Ngamini</lang>
                <form lang="nmv">minanguntu jindi ngana bakunu tandrana wora?</form>
                <ortho>minha-ngundu yindi nganha paku-nu dandra-rna wara-yi?</ortho>
            </item>
            <item>
                <lang>Thirari</lang>
                <form lang="tir">minantu juntu ngana bakujeli tantata warai?</form>
                <recon>minha-ndu yundu nganha paku-yali danda-rda wara-yi?</recon>
            </item>
            <item>
                <lang>Wangkangurru</lang>
                <form lang="wgg">minaku untu ana bakuru pitanana?</form>
                <ortho>minha-ku untu anha paku-Ru pirda-nana?</ortho>
            </item>
            <item>
                <lang>Arabana</lang>
                <form lang="ard">minangarunga antu ana bakuru pitatara?</form>
                <ortho>minha-ngarunga antu anha paku-Ru pirda-rdara?</ortho>
            </item>
            <item>
                <lang>Yawarrawarka</lang>
                <form lang="yww"> minanji jundru ngana ngaruli pandrini?</form>
                <ortho>minha-nyi yundru nganha ngaru-li pandri-ini?</ortho>
            </item>
            <item>
                <lang>Yandruwandha</lang>
                <form lang="ynd"> minaji jundru ngaruli ngana pandriworana?</form>
                <ortho>minha-yi yundru nganha pandri-warra-na?</ortho>
            </item>
            <item>
                <lang>Kuyani</lang>
                <form lang="gvy">nangaputnu nuntu ngana bakunku kudna jininga?</form>
                <gloss></gloss>
            </item>
        </comparative></note>    
        <note type="editor" subtype="addition">Diyari, Thirari, and Ngamini forms use the <metalang>immediate past tense</metalang> auxiliary verb <ortho>wara-</ortho>. The 
            Yandruwandha form includes the <metalang>verb derivation</metalang> affix <ortho>-warra-</ortho> 'arrive' (Breen 2005: 154). 
            The <metalang>case-inflected</metalang> forms of <ortho>minha</ortho> 'what' to encode 'why' differ between languages: 
            in Diyari, Thirari and Ngamini the <metalang>ablative</metalang> is used (<ortho>-ndru</ortho>, <ortho>-ndu</ortho>
            and <ortho>-ngundu</ortho> respectively), in Wangkangurru the <metalang>dative</metalang>, and in Yandruwandha and
            Yawarrawarka the <metalang>locative</metalang> (<ortho>-yi</ortho> and <ortho>-nyi</ortho>, respectively).</note>
    </entry>    
</comparatives>